Basang Sisiw

Noong isang araw habang kami ay naglalakbay ng aking misis lulan ng aming kotse, ay nakikinig kami ng mga kinamulatang kanta na tinaguriang “Manila Sounds” mula sa aking Spotify. Sumalang ang “Awit ng Barkada” ng APO:

Nakasimangot ka na lang palagi,
Parang ikaw lang ang nagmamay-ari,
Ng lahat ng sama ng loob,

Bumaling ang aking misis, at tanong niya sa akin: paano mo isasalin sa Ingles ang linya ng kantang ito?

Ako ay napaisip. Paano nga ba?

You are always frowning,
As if you’re the owner,
Of all the bad of inside.

Bad of inside? Parang nasikmura o nagda-diarrhea yata ang dating. Dapat siguro ‘grievances’ ang mas angkop na translation ng ‘sama ng loob.’

May kaibigan din akong nag-post sa kanyang social media na kanyang tinanong daw kung ano ang passion fruit sa Tagalog. Ang nakuha niyang sagot? “Bunga ng libog.”

Ang pagsasalin sa Pilipino to English, o English to Pilipino ay hindi dapat word for word, kundi by context.

Totoo po mga kababayan na may mga salita tayo sa ating wika na walang katumbas sa English. O kaya nama’y kapag isinalin mo sa English ng literal, o word for word, ay naiiba ang kahulugan. Magbibigay po ako ng ilang mga halimbawa.

Ang salitang “sundo” (English: fetch) sa ating mga Pilipino ay ginagamit natin sa maraming kaparaanan. Tulad ng:

“Nan-diyan na ang aking sundo.” Sa English: “Here’s my fetch.” Parang mali ‘di ba?

“Paki-sundo na si Pedro.” Sa English: “Go fetch Peter.” Teka, parang utos sa aso ang tunog, ‘di po ba? Go fetch, boy!

Heto pa ang isa, ang salitang “istambay.” Sa ating mga Pilipino, ang ibig sabihin nito ay yung mga taong walang ginagawa kundi tumayo at magwaldas ng oras sa kalsada. Sa katunayan ang “istambay” ay mula sa English word na “stand-by.” Pero sa English, pagsinabing ‘please stand by,’ ibig sabihin ay mag-hintay muna.

Pero kapag sinabi nating istambay, ano ba ang kanilang hinihintay? Pasko? O pumuti ang uwak? O malaglag ang langit? Ang alam ko lang na hinihintay ng mga istambay doon sa aming kanto ay inuman!

Nabanggit natin ang inuman, ano po ba sa English ang ‘pulutan?’ Snack? Appetizer? Hors d’oeuvre?

Sang-ayon sa Google translate ang ‘pulutan’ daw ay ‘pick-up.’ Mali yata. ‘Pulutin’ yata ang intindi ng Google translate. Pero may dahilan din, dahil ang ‘pulutan’ ay mula sa salitang ‘pulot,’ kaya ‘pick up food’ kung baga ‘finger foods.’ Pero sa atin ang ‘pulutan’ ay pagkain na nauugnay lamang kapag nag-iinuman. Sa aking pagkakaalam walang katumbas ang salitang ito sa English.

Heto pa ang isang salitang walang katumbas sa English: “batukan.” Ibig sabihin ay hampasin sa ulo. Pero bakit hindi sa batok (nape or neck) hinahapas, kundi sa ulo (head, or if you want more anatomically accurate – occiput)? Hindi ba dapat ‘uuluhin kita,’ kesa ‘babatukan’ dahil sa ulo naman talaga hinahataw?

Buti pa kapag sinabing ‘didibdiban kita’ o kaya’y ‘sisikmurahan kita,’ sa totoong anatomic area talaga hinahambalos.

May mga kataga tayong isang salita lang sa atin pero walang isang salitang katumbas sa English. Tulad ng ‘hilamos.’ Hindi pwedeng isang salita lang na ‘wash.’ Ang ‘hilamos’ ay specific sa parte ng katawan, kaya sa English ay ‘washing of the face.’ Kapag ibang parte na ng katawan ang babasain, ‘hugasan’ na ang gamit natin. Tulad ng ‘hugasan ang paa,’ sa English, ‘wash the feet.’ Hindi puwedeng maghilamos ng paa.

Meron din namang mga kataga sa English na iba ang tawag natin sa Pilipino o Tagalog.

Heto ang isang halimbawa: brown sugar. Ano po ang tawag natin diyan? Pulang asukal! Anak ng asukal, bakit pati kulay ay nag-iba na? Brown, tapos naging pula?

Hindi lang po asukal – ang tawag din natin sa egg yolk ay pula ng itlog. Hindi ba dilaw ito at hindi pula? Color blind ba tayong mga Pilipino?

Siguro naman ay nakumbinsi ko kayong may mga salita talaga tayong walang katumbas sa English, o kaya’y may ibang kahulugan para sa atin kesa sa salitang English.

Hindi ka pa rin kumbinsido? Huling hirit ko na ito.

Kapag ginamit natin ang katagang “basang sisiw,” ang ibig sabihin nito ay kaawa-awa ang kalagayan. Pero kapag isinalin mo na literal sa English, ito ay “wet chicks.” Santong kabayo, pornographic ang dating, hindi po ba?

Naniniwala ka na?

(*photo mula sa web; ang artikulong ito ay isinulat para sa Buwan ng Wika)