Bakit Mahilig ang Pinoy sa Pangalang Makulit?

Kung ikaw ay Pilipino o lumaki ka sa Pilipinas, ay sigurado akong may kakilala kang Bam-Bam, o Bong-Bong, o Che-Che, o Don-Don, o Jun-Jun, o Nene, o Ning-Ning, o Ping-Ping, o Toto. Siguro idagdag mo pa sina Mac-Mac, Mik-Mik, Mimi, Noy-Noy, Jan-JanLan-Lan, Lot-Lot, Jojo, Pen-PenTin-Tin, Ton-Ton, Kaka, RaraNana, Nini, NonoGang-Gang at Ging-Ging. Lahat ng mga pangalang binanggit ko ay mga kakilala ko.

May kilala rin akong Gaga at Gung-gung. Marami sila.

Bakit nga ba tayong mga Pilipino ay mahilig sa mga pangalang inuulit? Siguro ay makulit lang tayo kaya’t gusto natin ng inuulit-ulit. O kaya nama’y sobra lang tayo sa imahinasyon na gumawa ng makwela o mabantot na pangalan? Pero kung tutuusin uso na ang pangalang inuulit panahon pa ni Lapu-Lapu.

Hindi lang pangalan ng tao, kundi kahit mga lugar sa Pilipinas, ay may pangalang inuulit. Gaya ng Taytay, Iloilo, Guagua, Wawa, Tawi-Tawi, Sanga-Sanga, Hinulugang Taktak, at Mount Hibok-Hibok. Ako naman ay lumaki sa may Balik-Balik. Ang kulit ‘no?

DSC_0150

Meron din tayong mga pagkaing Pilipino na binigyan natin ng pangalang inuulit. Tulad ng kare-kare, bilo-bilo, tibok-tibok, pichi-pichi, kwek-kwek at poqui-poqui. Hindi po bastos ‘yung huling putahe, lutong Ilocano po iyon.

Siguro isama na natin pati tawag natin sa mga hayop. Mula sa maliit na kiti-kiti, hanggang sa malaking lumba-lumba. Andiyan din ang paru-paro, gamu-gamo, batu-bato, sapsap, at plapla. Pati nga bulaklak, gaya ng ilang-ilang at waling-waling. Bilib ka na?

At siyempe pa, pati maselang bahagi ng ating katawan, ang tawag natin ay inuulit din. Hindi lang kili-kili ang tinutukoy ko. Pati ti__, pek__, at su__. Awat na?

Aking nabasa na hindi lang daw ang wikang Pilipino ang mahilig sa mga inuulit na salita. Ang ating wika ay nagmula sa pamilya ng Malayo-Polynesian na mga lingwahe. Ang mga wikang ito ay may hilig na magdikit-dikit at magkawing-kawing ng mga kataga upang gumawa ng mga bagong salita. Maraming pagkakataon, inuulit ang unang component ng salita. Kaya siguro may Mahimahi sa Hawaii, at may Bora-Bora sa French Polynesia.

Kaya kung pinangalanan kang Pot-Pot o Keng-Keng, ay sisihin mo na lang ang ating mga sinaunang ninuno at mga tatang. Anak ng teteng talaga!

Kadalasan kapag ang isang salita ay inuulit ay tumitindi ang kahulugan nito. Kumbaga sa Ingles, ito’y nagiging superlative. Tulad ng kapag sinabing ang husay, ibig sabihin ay magaling. Pero kapag sinabing ang husay-husay, ay ibang liga na iyon at maaaring genius na ito. Kapag laksa, nangangahulugan ito’y marami, subalit kapag laksa-laksa, siguradong matatabunan ka na ‘nun. Kapag sinabing ang pangit mo, ay baka nagsasabi lang sila ng totoo. Pero kapag sinabihan kang ang pangit-pangit mo, ay insulto at away na ang hanap nito. Brod, tara sa labas!

Mayroon din tayong mga salita na tuluyang naiiba ang kahulugan kapag inuulit. Tulad ng bola, ito ‘yung isinu-shoot sa goal. Pero kapag bola-bola ito yung tinutusok at sinasawsaw. Baka iba namang tinutusok at sinasawsaw ang nasa isisp mo? Fishball tinutukoy ko ‘Te. Kapag sinabing turo, maaring tungkol sa maestra o sa paaralan. Pero pag-sinabing turo-turo, ay karinderya na ‘yan. Kapag halo lang ay parang walang dating sa akin. Ngunit kapag binanggit mong halo-halo, ay maglalaway na ako, dahil miss na miss ko na ‘yan.

Maari ring inuulit ang isang salita para ibahin ang verb tense ng isang pangungusap. Tulad ng hawak, ginagawang hawak-hawak para maging present participle tense. Kung baga sa Ingles, dinadagdagan ng –inglike hold to holding. Suot ginagawang suot-suot. At ang salitang bitbit, kahit inuulit na ito, pero uulit-ulitin pa rin.

Example: Bitbit-bitbit ni Pepe ang patpat at tingting.

Meron din naman tayong mga salita na kapag hindi inuulit ay walang kahulugan. Gaya ng sinto-sinto na ang ibig sabihin ay baliw. Ano naman ang ibig sabihin ng sinto? Medyo baliw? O kaya’y guni-guni na ibig sabihin ay ilusyon lang. Ano naman ang ibig sabihin ng guni? Kalahating ilusyon lang? O kaya naman ay kuro-kuro, na ibig sabihin ay opinyon. Ano naman ang kuro? Walang opinyon?

May mga salita ding inuulit, na tayo lang mga Pilipino ang tunay na nakakaintindi, dahil kasama na ito sa hibla ng ating kultura. Tulad ng tabo-tabo, pito-pito, tagay-tagay, at ukay-ukay.

Bilang kunklusyon, maaaring sabi-sabi at haka-haka lang ang mga nilahad ko dito. Maari rin itong bunga ng aking pagmumuni-muni o kaya nama’y guni-guni lamang. O siguro ito’y mga kuro-kuro ng isang kukurap-kurap at aantok-antok na pag-iisip. Kaway-kaway na lang kung inyong naibigan. At huwag namang bara-bara at sana’y hinay-hinay lang sa pagtawa, at baka mapagkamalian kayong luko-luko at luka-luka. Salamat po.

(*photo taken in Bagac, Bataan)

 

 

Who is Tiagong Tigas?

I was watching an NBA game on TV the other night, when a flash of insanity (or genius) hit me. And it’s not even a full moon.

I wondered if NBA basketball players would play for the Philippines, would they take on a more local-sounding name?

Back in my childhood days, during Toyota vs. Crispa rivalry, and during Robert Jaworski’s heyday, an American import played for Toyota. His name was Andrew Fields. However we joked around that his adopted Filipino (Tagalized) name was Andres Bukid. As you know, San Andres Bukid is a district in Manila.

So here’s my list of Filipinized names of current NBA players:

1. Tiagong Tigas – James Harden (Houston Rockets)

2. Juaning Pader – John Wall (Washington Wizards)

3. Dong Tampisaw – Dwayne Wade (Chicago Bulls)

4. Esteban Sabaw – Stephen Curry (Golden State Warriors)

5. Gurang Kaladkarin – Goran Dragic (Miami Heat)

6. Atincupung, Ging-ging – Antetokounmpo, Giannis (Milwaukee Bucks)

7. Kebong Pag-ibig – Kevin Love (Cleveland Cavaliers)

8. Jimeno Mayordomo – Jimmy Butler (Chicago Bulls)

9. Damong Luntian – Draymond Green (Golden State Warriors)

10. Tonying Pumarada – Tony Parker (San Antonio Spurs)

11. Kembot Lumakad – Kemba Walker (Charlotte Hornets)

12. Dekdek Bulaklak – Derrick Rose (NY Knicks)

13. Tiagong Biyak – Tiago Splitter (Atlanta Hawks)

14. Rodeng Bakla – Rudy Gay (Sacramento Kings)

15. Pablong Saksak – Paul Pierce (LA CLippers)

Can you think of anybody else? I like to hear from you.

NBA: Indiana Pacers at Houston Rockets

(*photo from the web)

Monay Lisa

I got a new book! It was a “pasalubong” from our friend when their family came back from their vacation in the Philippines.

The book is Ngalang Pinoy: A Primer on Filipino Wordplay. It is a collection of peculiar names that were hatched by the ever creative Pinoy mind.

Here are some of the examples, listed in the book, names of Filipino stores and businesses that are existing in our beloved country.

Goto Heaven                              Goto eatery

En-Chic                                      Chinese restaurant

Cooking ng Ina Mo                     carinderia in Mandaluyong

Cooking ng Ina Mo Rin              carinderia right across Cooking ng Ina Mo

Shinto-Nado                               karaoke bar

Monay Lisa                                 bakery

Cinna Von                                  laundromat

Copy Cat                                    photocopy shop

You Kneaded Me                       massage parlor

i2i                                                eyewear shop

Petal Attraction                          flower shop

Alabank                                      a rural bank in Alabang

Last Trip                                     funeral parlor

Brew-Huh                                   coffee shop

James Tailor                               tailor shop

To Home It May Concern          furniture store

Hair Today Gone Tomorrow      beauty parlor

Shoes Ko Po!                             shoes and bags repair shop

Cooking-ng-Ina-Mo

(*image from here)

I have some interesting names that I can think of too, if I will have my own business. If I have a Karate studio, I would name it Kicking Pinoy (Hindi ‘yan bastos, ah). But I don’t know any martial arts or any self-defense for that matter, except running away, so a studio will never materialize.

How about if I have a beauty parlor, I would name it Beauty Nga Sa’yo. Or if I have a puto and bibingka stand, I would call it Putong Inamoy. Or if I am to establish a pawn shop and rival Tambunting, I’ll name it Walang Pawn-do.

If for real, that I will practice as a lung doctor (what I am now) and have my own Pulmonary Clinic in the Philippines, I can name it Pulmo Niya. Then I can put an ad for: nagkukumpuni ng sirang baga, may hika, ubo, at naka-tubo.

Back to the book Ngalang Pinoy, here are some of its collection of Filipino names that got Americanized.

Alfonso de Asis                      Alzheimer’s Disease

Bienvenido Jurado                 Ben Hur

Burgos Reyes                        Burger King

Casimiro Bocaycay                Cashmere Bouquet

Eliutario Ignacio                     Electric Ignition

Federico Hagibis                    Federal Express

Francisco Portero                  Frank Porter

Juan Tampipi                         John Samsonite

Juanito Lakarin                       Johnny Walker

Leon Mangubat                      Tiger Woods

Ligaya Almundo                     Joy to the World

Ligaya Anonuevo                   Happy New Year

Maria Natividad                     Merry Christmas

Restituto Fruto                      Tutti Fruti

Rogelio Dagdag                    Roger Moore

Topacio Mamarail                 Top Gun

Victoria Malihim                    Victoria’s Secret

(*Ngalang Pinoy is edited by Neni Sta. Romana-Cruz and published by Tahanan Books)