Lost in Spelling

Last week, when news from my country is making the rounds on the news networks, I even saw Stephen Colbert, host of The Late Show, made some digs at the Philippines. Of course he also made fun of Donald Trump and Hillary Clinton, but that’s already old news.

In one of Colbert’s monologue, he questioned why is it that the Philippines is spelled with a Ph, while the word Filipinos, is spelled with an F? He then added, it is so Ph-up!

I have to admit, I also laughed at the joke. For I agree it does not make sense.

However, I would like to try to give an explanation for something that is totally not our own doing.

The Philippines was named after King Phillip II of Spain. The Spanish explorer Ruy Lopez Villalobos named our archipelago Los Islas Filipinas in 1543. After all, Phillip is Felipe in Spanish.

So the original name of our country is Filipinas. And that’s spelled with an F. So it makes more sense that we are Filipinos, at least by what we are called by our first colonizers, the Spaniards.

Thus it is the English language and the translation of our country’s name that made the confusion of why Ph is use in one, and F in the other. Blame it on the English-speaking people.

I think we can blame other things to the English language.

For instance, why is it that the French drinks a lot more alcohol, but their incidence of stroke is not as bad as the English people and the Americans. Also, why is it that the Japanese works much harder, but their rate of heart attack is not as high as the English and the Americans. And why is that the Filipinos eat more salty foods but again the prevalence of cardiovascular disease is not as high as the English and the Americans. Therefore, speaking English is the one that can kill you.

Sorry I digress. Back to the Ph and F.

To make it more confusing, in our native language, Tagalog or also now known as Pilipino, we spell our country’s name or the name of our people with neither Ph or F. Now that’s really Ph-up!

In our original alphabet, which has only 20 letters, we don’t even have the letter F, as it not needed in the phonology of our language. Though recently F has been added in the modern Filipino alphabet, with other letters, like C, J, Q, V, X and Z. We also have the letters Ñ and Ng in our alphabet, making for a 28-letter alphabet.

Therefore, when we speak in our native tongue, the name of our country is Pilipinas. And we the people are known as Pilipino. And both of them is spelled with a P!

Many times we confuse and interchange the use as well as the pronunciation of F and P. This has been a butt of jokes for us Filipinos. It hurts our peelings. We should not peel inferior just because we don’t speak ferpect English.

By the way, “Put@ng-ina,” our beloved president’s favorite battle cry, is also spelled with a P.

Bagong Umaga

Iminulat ko ang aking mga mata. Umaga na pala. Siguro dahil sa pagod at sa puyat, ay tuliro akong nagising at hindi ko alam kung nasaan ako.

Parang kakaiba ngunit parang pamilyar din ang aking kinalalagyan. Parang nakarinig yata ako ng traysikel. Parang may tumilaok din na manok na pansabong. Naalimpungatan ba ako?

Marahil nami-miss ko na ang Pilipinas. Marahil naho-homesick lang ako.

Isang taon na rin ang nakaraan nang huli akong tumapak ng Maynila. Isang taon na pala ang lumipas nang ako’y biglaang napauwi ng Pilipinas dahil sa malubhang kalagayan ng aking ina.

Salamat naman at nagpang-abot pa kami. Ngunit malungkot ang aming pagkikita, dahil siya ay nakaratay sa ospital. Sabi ng aking kapatid, akala daw nila hindi ko na dadatnan na buhay si Mommy. Pero nang mabatid ng aking ina na siya ay aking inuwian, ay parang nabuhayan siya, at uminam pa nang konti ang kanyang kalagayan.

Ngunit matapos ang mga pagsisiyat ng mga duktor ay aming napag-alaman na bumalik ang kanser ng aking nanay. At ito’y lubusan nang kumalat. Wala nang maiaalay pang lunas.

Aming pinagpasyahan na ihanda na ang aming ina sa isang katunayan na doon din naman lahat patutungo. Kaya’t inuwi na lang namin siya sa bahay mula sa ospital, upang doon na mag-hintay na dumating ang kapahingahang magwawakas ng kanyang paghihirap at pagsasakit.

Iyon na ang aming huling pagkikita ng aking ina. Iyon na rin ang huling yakap ko sa aking nanay. Halos mabiyak ang aking dibdib nang ako’y mag-paalam na sa kanya, upang tumulak pabalik sa Amerika.

Dinugtungan pa naman ng dalawang buwan ang kanyang buhay, mula ng kami’y magkita, hanggang siya’y tuluyan nang mag-paalam. Hindi na ako nakabalik sa kanyang libing.

Pero tuloy pa rin ang ikot nang mundo. Tuloy pa rin ang buhay.

Alam kong ang lungkot at pagpapaalam ay bahagi ng hibla ng ating buhay. Ngunit alam ko rin na sa bawat lungkot ay mayroon namang katumbas o higit pang kasiyahan ang sa ati’y ipinangako. Sa bawat pagpapaalam ay may bagong pagkikita tayong maaring tanawin. Ang dilim ay lilipas din at darating din ang umaga. Lagi nating panghawakan ang pag-asang ito hangga’t tayo ay nabubuhay sa mundong ibabaw.

Tapos na ang gabi. Sumusuot na ang liwanag sa mga siwang sa kurtinang tumatabing sa bintana. Bago nang umaga. Panibago nang araw upang lumikha ng mga panibagong alaala.

Tuluyan na akong bumangon at lumabas sa aming silid. Dumungaw sa veranda ng bahay. Sinamyo ko ang mainit na hangin, habang may nagdaraang traysikel at tumitilaok naman ang tandang ng kapitbahay.

Hindi lang pala ako nananaginip. Nasa Pilipinas akong muli.

IMG_5918

Tara na, tayo’y mag-almusal muna.

(*breakfast courtesy of my aunts)

Gurang Ka Na Ba?

Gusto mo bang magbalik tanaw sa nakaraan? Halina’t sariwain natin ang mga karanasan noong tayo’y bata pa. Ilan kaya sa mga ito ang naaalala mo pa? Ang munting quiz na ito ay para sa mga bata noong dekada 70-80’s.

 

1. “Nasaan ang tibay mo?” Ito ay isang commercial tungkol sa:

A. semento

B. tsinelas

C. bangko

D. beer

 

2. Ang Bazooka na nabibili sa sari-sari store ay:

A. iniinom

B. ipinapahid

C. pinipiga

D. nginunguya

 

3. Sangyon sa kanta ni Dingdong Avanzado, magkano raw ang kailangan para makatawag sa telepono?

A. trenta sentimos

B. singkwenta sentimos

C. tatlong bente-singko

D. apat na bente-singko

 

4. Ano ang mga kailangan para makapaglaro ng tumbang preso?

A. lata at tsinelas

B. tsinelas at patpat

C. patpat at goma

D. lata at lubid

 

5. Ang laser sword ay ultimatong sandata ni:

A. Mazinger Z

B. Voltes V

C. Power Rangers

D. Voltron

 

6. Sino ang hindi kasama sa pelikulang Bagets?

A. William Martinez

B. Herbert Bautista

C. Aga Mulach

D. Richard Gomez

 

7. “Hindi lang pampamilya, pang sports pa!” Ito ay commercial ng:

A. sports bra

B. kotse

C. rubbing alcohol

D. gin

 

8. Ano ang hindi pelikula ni Fernando Poe Jr?

A. Umpisahan Mo, Tatapusin Ko

B. Anak ni Baby Ama

C. Ang Panday

D. Kapag Puno Na Ang Salop

 

9. Ano ang hindi laro sa Game and Watch?

A. Octopus

B. Egg

C. Space Invader

D. Chef

 

10. Saan mo narinig ito: “Boom tiyaya boom tiyaya boom tiyaya boom!”

A. isang Filipino rap song

B. isang commercial ng shampoo

C. sayaw sa Eat Bulaga

D. sa isang larong pambata

 

11. Sino ang gumanap na isa sa anak ni Dolphy sa show na “John en Marsha?”

A. Vandolph

B. Janice de Belen

C. Maricel Soriano

D. Niño Mulach

 

12. Sino ang hindi player ng Crispa?

A. Atoy Co

B. Manny Paner

C. Bogs Adornado

D. Philip Cesar

 

13. Alin ang hindi kanta ni Sharon Cuneta at Rey Valera?

A.  Kung Kailangan Mo Ako

B. Kahit Maputi Na Ang Buhok Ko

C. Natutulog Ba Ang Diyos

D. Maging Sino Ka Man

 

14. Anong pangalan ng first airconditioned bus sa Metro Manila?

A. Love Bus

B. JD liner

C. BLTB transit

D. Philtranco

 

15. Anong department store ang may palabas na gumagalaw na mga mannequin tuwing Pasko noon?

A. Ali Mall

B. Harrison Plaza

C. C.O.D.

D. Rustan’s

 

16. Anong sagot sa bugtong na ito: “Isda ko sa mariveles, nasa loobs ang kaliskis.”

A. sili

B. galunggong

C. sardinas

D. atis

 

17. Noong martial law, tuwing flag ceremony, anong kanta ang inaawit pagkatapos ng “Lupang Hinirang?”

A. Bayan Ko

B. Bagong Lipunan

C. Leron Leron Sinta

D. Mga Kababayan Ko

 

18. Anong laro ang may kantang: “rikitik-kitik and a blue black sheep?”

A. shato

B. Chinese garter

C. Monkey, Annabelle

D. prisoner’s base

 

19. Ano ang “Student Canteen?”

A. karinderia sa Iskul Bukol

B. isang noontime TV show

C. isang bookstore

D. isang night club

 

20. Ang radio broadcaster na nagpasikat ng “toning water” ay si:

A. Joe Taruc

B. Rey Langit

C. Johnny Midnight

D. Brother Mike

***********

 

(For correct answers please see comment section.)

Score:

16 or above: isa kang tunay na batang dekada 70-80’s.

8-15: maaaring hindi ka pa ipinanganak noong 70-80’s, pero may alam ka sa history.

7 or below: maaaring matanda ka na, at naguulianin ka na rin.

Duyan ng Aking Kabataan

Ako ay muling nagbalikbayan. Mga paa ko’y muling tumapak sa lupang hinirang. Tahanan ng mga mauusok na bus at jeepney. Muli akong nakipagsiksikan sa mga humahangos na pasahero ng Maynila.

IMG_4401

Muling tumahak sa masalimuot at magulong lugar ng Metro Manila at muli akong sumuot sa masisikip na kalye at mga eskinita.

IMG_4394

Muli akong natulog sa maalinsangang sinapupunan ng siyudad ng Maynila. Muling naranasang dumungaw sa bintana na may mga palamuting pinatutuyong sinampay, at tumanaw sa ibabaw ng mga yerong dikit-dikit.

IMG_4399

Ngunit sa kabila ng maikling panahon ng aking pagbisita, ay nagkaroon din naman ng pagkakataong makapagpalamig sa marangya’t mamahaling lugar ng Maynila. Hindi sa ospital ang tinutukoy ko, kahit apat na araw din ang ginugol ko so loob nito.

IMG_4429

Sa maikling pagkakataon, ay akin muling natuklasan ang alindog ng siyudad na aking kinagisnan. Siyudad na sa akin ay umaruga mula ng ako’y musmos na bata.

IMG_4407

Nagkaroon din ako ng pagkakataong masilayan muli ang naglalarong alon ng Manila Bay habang nananaog ang araw sa kanyang kinaluluklukan.

Tunay na ang lugar na ito ay duyan ng aking kabataan.

IMG_4412

(*all photos taken with an iPhone)

Ebolusyon ng Wika

Pilipino ang wika na aking kinamulatan. Ito rin ang wika na malugod kong tinanggap. Sa pamamagitan ng pagsasalita ay aking napahiwatig ang aking pangangailangan.

Mama. Kain. Tubig. Tulog. Kumot.

Sa wika ring ito, ako’y natutong makipag-kapwa at ipahayag ang aking saloobin.

Laro tayo. Sali ako. Taguan tayo. Sige, ikaw taya. Ayoko na. Madaya ka.

Nang pumasok na sa eskwela, ako’y natuto ring bumaybay at bumasa sa Pilipino.

ABaKaDa. Ako ay may lobo. Lumipad sa langit. Si Juan ay may aso. Kumain ng lobo. Si Pepe ay may pusa. Hinabol ng aso. ABNKKBSNPLAko!

Sa pamamagitan ng wikang kinamulatan ay aking natuklasan na kaya kong mapagalaw at mapaikot ang aking munting mundo.

Mama, bayad ko ho. Isang Quiapo, galing Balik-Balik. Para na po sa tabi. Ale, pabili nga po ng isang hopia at isang malamig na Sarsi. Manong, gupit-binata po. 

Maliban sa tahanan at sa paaralan ay natuto rin ng mga bagong salita na nagpakulay ng aking wika. Maging ito ay salitang kalye: Pards, dehins ako makakasama sa tipar mo, dehins ako payagan ng ermat ko.

O sa pakikinig sa radyo: Laki sa layaw, laki sa layaw jeproks. Bonga ka day, bonga ka day, sige lang, sige lang, itaas ang kilay!

Nakapulot din ng iba pang bokabularyo sa panonood ng TV: Pare, bagets na bagets ang porma mo. Nakakapraning kang tignan.

Ngunit nang makadaupang-palad ko ang panitikang Pilipino, ito ay aking naibigan. Ito ay gumising sa nananalaytay na dugong Balagtas sa aking katauhan. Sa katunayan, Bulakan ang pinagmulan ng aking lahi.

O pagsintang labis ang kapangyarihan,
Sampung mag-aama’y iyong nasasaklaw
Pag ikaw ang nasok sa puso ninuman
Hahamakin ang lahat masunod ka lamang.

Aking napagtanto na hindi lamang ang wika ay upang ipahayag ang ating hangarin, ito rin ay maaring gamitin bilang isang sining upang pumukaw sa mga natutulog na damdamin.

Datapwat mahirap maging dalisay sa isang wika. Maraming pagkakataon, ay pinagsasama-sama natin ang mga iba’t-ibang wika. Ito ay upang mas lalong maging effective sa pag-lalahad nang ating objectives. Kaya’t natuto rin akong magsalita ng Tag-lish.

Aminin man natin o hindi, ay may mga salita, lalo na sa siyensa na walang katumbas sa ating wika. Tulad ng: Ano ang kayariang henetika ng langaw ng prutas? Hindi ba’t mas madaling intindihin kung sabihin na lang na: Ano ang genetic make-up ng fruitfly?

OK lang naman sigurong haluan natin ng ibang salita ang ating lengguahe. Hindi naman siguro titikwas sa kaniyang libingan si Manuel Quezon, ang tinaguriang ama ng pambansang wika, kung makakarinig siya ng salitang Tag-lish.

Para sa akin ay tanggap naman nating lahat ito, dahil nagkakaintindihan pa rin naman tayo. Pero meron din namang iba, lalo na ng mga kolehiyala, na medyo mahirap ko pa ring tanggapin. Ito rin ang tinaguriang salitang Coño.

Let’s make tusok-tusok the fishballs. It’s so maputik the road, it make dumi my shoes. Why is it so mainit here? I make paypay the whole day, and I get so pagod!

Sa totoo lang, dumudugo pa rin ang tenga ko kapag nakakarinig nito.

Lumipas pa ang mga taon at matapos akong manirahan sa ibayong dagat nang matagal na panahon, hindi ko kinalimutan ang salitang aking kinagisnan. Hindi ko ito tinalikuran, at gamit gamit ko pa rin kahit ako ay nasa dayuhang bansa na.

Dahil Pilipino ang aking lahi. Ito ang aking pagkakakilanlan. Ito ang aking wikang kinamulatan. Ito ang wikang aking minamahal.

IMG_3256

photo taken at Tagaytay during our last home trip

Hindi katagalan ay muling nagbalik at tumapak muli ako sa lupang tinubaan. Ako’y napatulala. Pilipino pa rin ba ang wikang aking narinig?

Matapos magkitakits ng mga kaibigan. Hindi ko ma gets ang salita ng iba. Parang nganga ang aking peg. Tunay na naguluhan akech. Sa bayan ng mga epal at jologs, kinarir na rin ba nilang palitan ang ating wika? Anyare?

Pero, tangapin ko man o hindi ang mga pagbabago sa salitang aking kinagisnan, aaminin ko, astig pa rin ang dating ng ating wika.

Mabuhay ang wikang Pilipino! Mabuhay ang mga nagsasalita nito! Mabuhay ang mga nagmamahal ng ating pambansang wika!

(*Ang kathang ito ay sinulat sa pagdiriwang ng buwan ng pambansang wika.)

Doon Po Sa Amin

Doon po sa amin, bayan ng Pilipinas,

Tinagurian, Perlas ng Silanganan;

Ngunit ang mga perlas, pilak at ginto,

Inubos at kinurakot ng mga pulitiko.

 

Doon po sa amin, Lupang Hinirang,

Bayan ng magiting at bayaning matatapang;

Kalayaa’y pinaglaban sa dayuhang manlulupig,

Subali’t di makalaya sa kapwa Pilipinong maniniil.

 

Doon po sa amin, bayan ng Pilipinas,

Lupa ng araw at bituing ‘di nagdidilim;

Nguni’t mamaya’y naaapi, naghihirap sa piling mo,

Kaya’t sila’y lumilisan, sa ibang bansa tumatakbo.