Suwail sa Pamahiin: Ikalimang Birit

Kamusta na mga kabayan? Akin pong muling tatalakayin ang ilang pamahiin na kinagisnan nating mga Pilipino. At gaya ng dati, humihingi ako ng abiso sa mga matatanda, at sa mga kababayang naniniwala sa mga pamahiing ito. Mawalang galang na lamang po.

1. Ang batang may dalawang puyo ay magiging makulit o matigas ang ulo.

Ang puyo (hair whorl) ay isang punto kung saan ang buhok ay tumutubong paikot. Nasa sinapupunan pa lang tayo ay mayroon na tayong puyo. Ang dami ng puyo o direksiyon ng ikot nito ay sang-ayon sa heredity o genetic make-up natin.

Alam ba ninyo na 90% ng mga kananete (hindi kaliwete), and ikot ng kanilang puyo ay clockwise, habang halos 50% ng mga kaliwete ang kanilang puyo ay counterclockwise?

Ngunit walang basehan sang-ayon sa siyensiya, na may kinalaman sa kulit o pagiging matigas ng ulo ang dami ng puyo.

Ang totoo lamang, ay mas mahirap ayusan ng buhok ang may dalawang puyo, dahil sa salu-salungat ang direksiyon ng kanilang buhok. Maaring pasaway ang kanilang buhok, ngunit hindi ang kanilang ugali.

2. Huwag buksan ang payong sa loob ng bahay, dahil ito raw ay malas,  o baka malalaglagan ka ng ahas o butiki.

Naranasan mo na bang buksan ang basang payong sa loob ng inyong bahay upang patuyuin, ngunit binawalan ka ng matatanda dahil sa malas daw ito? Kung may ahas na malalaglag sa loob ng iyong bahay, ay talagang malas ka nga, o dapat ka lang lumipat ng tirahan! Kung sa butiki lang naman ang malalaglag, ay OK lang naman siguro iyon.

Walang katotohanang malas ang magbukas ng payong sa loob ng bahay. Ang nakikita ko lang na hindi maganda ay kung maglalakad kang nakapayong sa loob ng iyong bahay, dahil maaring matabig mo ang mga babasagin sa inyong bahay.

Pero bakit ka nga naman magpapayong sa loob ng bahay? Maliban na lang kung may butas ang inyong bubong o may tumutulong tubig sa inyong kisame, ay OK lang na magpayong. Huwag mo ring tangkaing lumabas ng pinto na nakabukas ang payong. Hindi ka kakasya!

1280px-Cat_under_an_umbrella

Malas bang makasalubong ng pusang itim na nasa ilalim ng bukas na payong sa loob ng bahay?

3. Huwag isukat ang damit pangkasal o trahe de boda, dahil ito ay malas, at hindi matutuloy ang iyong kasal.

Hindi lang mga Pilipino ang may paniniwala na malas ang isukat ang damit pang-kasal bago ka ikasal. Malas din daw kung mapunit ang damit. At huwag din daw susulsihin ng ikakasal ang napunit na damit.

Pero para sa akin ay mas malas kung hindi mo isinukat ang trahe de boda, at sa araw ng kasal mo lang malalaman na hindi pala kasya ang damit. At kung iyong pagpipilitang isuot ang napakasikip na damit, dahil hindi mo isinukat, ay baka lang lalo itong mapunit.

At kapag hindi nagkasya ang damit, hindi ka rin naman siguro papayagan ng Pari na maglakad sa simbahang belo at underwear lang ang iyong suot. Lalong hindi matutuloy ang kasal!

4. Kapag naliligaw, baliktarin ang damit, para hindi ka na maligaw.

Ano kamo? Maliban na lang kung ang suot mong damit ay may built-in na GPS na nakatago sa loob nito, o kaya nama’y may nakatatak na mapa sa loob ng iyong damit, ay kailangan mong baliktarin ang iyong damit, kapag ikaw ay naliligaw.

Kung walang mapa o GPS sa loob ng iyong damit, huwag mo nang baliktarin pa ang suot mo. Dahil kung hindi, ligaw ka na nga, mukha ka pang tanga dahil sa baliktad pa ang iyong damit!

Buti pa, humanap ka na lang ng mapagtatanungan.

5. Huwag mag-regalo ng sapatos o tsinelas. Aapakan o sisispain ka ng iyong niregaluhan.

Sasabihin kong mahirap magregalo ng sapatos o tsinelas, dahil dapat alam mo ang eksaktong sukat ng paa ng iyong reregaluhan, at baka hindi ito magkasya. Dapat alam mo rin ang kanilang gustong moda at style. Dahil baka rinegaluhan mo ng cowboy boots, e combat boots pala ang kanyang hilig.

Pero gayun pa man, siguro ay pasasalamatan ka pa rin naman nila kahit hindi nila masyadong gusto ang bigay mong sapatos o tsinelas, at hindi ka nila aapakan o sisipain. Walang katotohanan ito.

Totoo lang ang kasabihang ito kung ang regalo mong sapatos ay parehong kaliwa. Talagang sipa ang aabutin mo.

(*photo from the net) 

Suwail sa Pamahiin: Ikaapat na Hirit

Ipagpaumanhin po ninyong muli ang aking pangangahas na suwayin ang mga nakagisnan na pamahiin. At kahit hindi po ako naniniwala sa marami nating pamahiin, ay lubos pa rin ang aking pag-galang sa ating mga nakatatanda.

1. Huwag kumain ng talong kapag ikaw ay buntis, at baka maging itim o asul (blue baby) ang iyong sanggol kapag ipinanganak.

Ang kaisipan na magiging kulay talong ang sanggol dahil lang sa pagkain ng talong kung ikaw ay buntis ay walang katotohanan. Ang sanggol na ipinanganak na kulay asul (blue baby) ay dahilan sa depekto sa “anatomy” ng puso nito. Marahil ay may butas ito, o hindi tuluyang nagsara ang mga koneksiyon sa puso na dapat magsara sa paglabas ng sanggol sa sinapupunan. Ang “blue baby” ay siryosong kundisyon at nangangailangan ng mabilis na atensiyon ng duktor.

Sa kabilang banda, ang talong ay sagana sa bitamina at antioxidant na mahalaga sa isang buntis. Ang tinutukoy ko ay ang gulay na talong at hindi ibang klaseng nasa isip mo.

2. Palaging tumingin sa mga magaganda at guwapo kapag ikaw ay buntis, para maging maganda o guwapo rin ang  iyong magiging anak. Iwasan tumingin sa pangit at baka maging pangit ang iyong anak.

Tunay na nakakaaliw ang tumingin sa mga magaganda at guwapo, ngunit walang kinalaman ito sa itsura ng iyong magiging anak. Wala rin naman sigurong masama kung lagi kang titingin sa mga guwapo, maliban na lang kung pangit ang mister mo, at baka ito magselos.

Mas epektibong magiging guwapo o maganda ang iyong magiging anak kung mag-aasawa ka ng lahi ng maganda o guwapo. Pero isaisip na ang tunay na kagandahan ng isang tao ay hindi sa labas lamang kundi nasa kanyang karakter at buong pagkatao.

3. Sa unang pagkakataon na magkaregla ang isang babae, ay kailangan niyang tumalon sa ikatlong baitang ng kanilang hagdan. Ito ay para maging tatlong araw lang ang kanyang pagreregla at hindi na lalagpas pa dito.

Ang normal na tagal ng regla ay kadalasan tatlo hanggang limang araw. Pero kahit dalawa hanggang pitong araw ay masasabi pa ring normal. Ang iregular na “cycle” o masyadong matagal na pagreregla ay kadalasan ay sanhi ng “hormonal imbalance”. Maaari din sanhi ng masyadong madugong pagreregla o mahabang pagdudugo ay mga bukol sa bahay-bata, tulad ng “fibroids.”

Walang kinalaman ang pagtalon sa ikatlong baitang ng iyong hagdanan. Ang maari lang maidulot nito ay pilay o kaya’y tatlong bukol kapag napasama ang iyong pagbagsak.

Ilang baitang kaya ang tinalon niya?

4. Huwag maligo ng isang linggo pagkatapos manganak, at baka ikaw ay mabinat o maloka.

Wala po itong katotohanan. Kung normal ang panganganak ay maari ng maligo (shower) kung kaya nang lumakad at tumayo. Kung na-casearian section naman at sariwa pa ang sugat ay tanungin na lang ang inyong duktor kung kailan pwedeng maligo. Lalo lang magkakasakit kung hindi natin pananatilihin ang pagiging malinis. Kung hindi man ikaw ay maaring ang iyong mga kasambahay ang magkakasakit kapag naamoy nila ang iyong alingasaw sa hindi pagligo.

Tungkol naman sa maloloka ang bagong panganak, ay mayroon talagang kundisyon na “postpartum depression.” Ito ay sanhi ng “hormonal changes” at “stress” sa bagong nanganak, at walang kinalaman sa pagligo. Minsan ito ay malala, at kinakailangan ng atensiyon ng duktor.

May narinig pa nga akong hindi dapat maligo ang nanganak ng isang buwan!  Iyan ang tunay na nakakaloka. Nakakaloka ang baho!

5. Paliguan ng unang tubig-ulan sa buwan ng Mayo (Agua de Mayo) ang iyong sanggol para ito ay lumaking malusog.

Ang paniwala na ang unang ulan sa buwan ng Mayo ay suwerte ay sa dahilan na ito ay mahalaga sa mga mga pananim at magsasaka, at maaring mangahulugan ng masaganang pag-aani. Mayroon ding haka-haka na ang unang ulan ng Mayo ay ginagawang Agua Bendita, ngunit walang tunay na basehan ito.

Wala naman akong nakikitang masama na paliguan ng tubig-ulan ng Mayo ang sanggol, dahil siguradong malinis naman ang tubig ulan, basta ba hindi ito sinalok mula sa baha. Subalit hindi ko rin maisip na dahil sa mismong tubig lang na ito ay magiging malusog ang iyong sanggol. Mas mabuti pang sundin na lang ang mga tamang kaugalian ng kalusugan tulad ng pagiging malinis at pagkain ng tama, para manatiling malusog ang bata.

6. Huwag mong tahiin ang iyong damit habang suot mo ito, kundi may masamang mangyayari sa iyo.  

Sa mga pamahiin at babala ng matatanda, ito ang mayroong saysay para sa akin. Sa maniwala ka o hindi, bilib ako sa kasabihang ito. Unang-una, mahirap tahiin ang damit kapag ito’y nakasuot sa iyo. Pangalawa, mayroon talagang maaaring mangyari sa iyo. Ako mismo ay naranasan ko ang di magandang pangyayari – natusok ako ng karayom!

Sa lahat ng mga pasaway sa pamahiin na tulad ko, hanggang sa muling hirit.

Suwail sa Pamahiin: Barok Edition

1. Huwag ka kanta harap kalan ku ikaw dalaga, baka ikaw asawa tanda lalake.

Hindi masama ang umawit sa harap ng kalan o kapag ikaw ay nagluluto, at walang kinalaman ito sa pag-aasawa ng matandang lalaki. Ang katotohanan ay nakakaalis ng pagod at yamot ang pagkanta. Maliban na lamang kung saksakan ng sintunado kang kumanta; iwasang kumanta ng malakas lalo na’t may mga nakaririnig, at baka itulak ka nila sa kalan.

2. Huwag ka hakbang bata higa. Hindi ito laki.

Hindi totoong kapag ang batang nakahiga o natutulog ay hinakbangan o linaktawan ay magiging bansot ito. Sangayon ako na hindi magandang ugali ang laktawan ang iyong kapwa; subalit kung hindi maiiwasan, mas mabuti namang hakbangan mo sila kaysa iyong tapakan .

3. Ikaw salubong pusa itim, ikaw malas.

Hindi lang mga Pilipino ang naniniwala na malas ang makasalubong ng pusang itim. Ngunit sa Great Britain, para sa kanila, ito ay tanda ng suwerte. Kaya ipamigay o iligaw na ninyo ang lahat ng itim na kuting ninyo sa Britania.

4. Huwag ka kain kambal saging ku ikaw buntis. Baka ikaw anak kambal.

Wala po itong katotohanan. Ang panganganak ng kambal ay walang kinalaman sa iyong kinakain. Ang pagbubuntis ay wala ring kinalaman sa saging. (Hindi kasama sa usapan ang ibang klaseng saging na iniisip mo.)

5. Huwag ka walis ku me patay hangga hindi ito libing.

Hindi ko maintindihan kung bakit ipinagbabawal ang pagwawalis ng bahay kung may nakaburol na patay. Paano na lang kung isang linggo nang nakaburol at gabundok na ang alikabok at dumi sa bahay? Hindi ba mas masama kung hikain na ang mga taong nakikiramay dahil sa dumi at alikabok? Kung vacuum cleaner kaya at hindi walis ang gamitin mo? O baka naman magulantang ang mga naglalamay pati na ang patay sa ingay ng vacuum!

6. Huwag ka kain ku wala ilaw.

Ang pamahiin sa pag-iwas na kumain sa dilim ay sa paniniwala na baka may masamang espiritu kang makasalo. Bagama’t hindi ako naniniwala sa pamahiing ito, ay may praktikal na bahagi ito. Maaaring ikaw ay matinik o makasubo ng bubog, o butiki, o balyena, kung madilim at hindi mo nakikita ang iyong kinakain.

7. Huwag ligpit plato pag dalaga kain pa. Baka ito tanda dalaga.

Hindi magandang ugali ang pagligpitan o urungan ng mga plato kapag kumamain pa ang isang tao. Ito ay pagwawalang galang sa kanila, ngunit walang kinalaman ito sa kanilang hindi pag-aasawa. Pero may mga taong sobrang b…a…g…a…l…  kaya naiinip na ang mga kasama nila at sila’y pinagliligpitan na. Dahil sa kanilang kabagalan kaya sila laging napagiiwanan (pati kaya sa pag-aasawa?).

8. Ikaw sugat Biyernes Santo, hindi ito galing.

Walang katotohanan na kung ikaw ay nasugat sa Biyernes Santo ay hindi ito gagaling. Kung ito ay totoo, di sana lahat ng sugat ng nagpi-pinitensya tuwing mahal na araw ay hindi pa naghihilom hanggang ngayon. Wala na sanang mga nagpipinitensya kung ganoon.

9. Ikaw laki tenga, ikaw haba buhay.

Isang obserbasyon na ang matatanda ay may malalaking tenga. Marahil ito ay dahilan na pagtumatanda ay nawawala ang “elasticity of the skin and tissue”. Kaya pati tenga ay lumalawlaw at nagmumukhang mahaba o malaki. Ngunit hindi dahil sa malaking tenga kaya humaba ang buhay nila, kundi lumaki ang tenga dahil mahaba na ang buhay o tumanda na sila.

10. Huwag ikaw gabi suklay, baka ikaw kalbo.

Huli na ang lahat ng malaman ko ang buwiset na pamahiing ito. Maniwala ka, kahit sampung taon ko nang sinusunod ito at hindi na nagsusuklay sa gabi, ay naubos pa rin ang buhok ko!

Suwail sa Pamahiin: Ikalawang Yugto

Mawalang galang na po ulit sa ating mga matatanda, ngunit muli akong mangangahas na suwayin ang mga nakagisnan kong pamahiin.

bathing and washing in the river (photo courtesy from Baliktanaw)

1. Magsabi na “Tabi-tabi po”, kapag lulusong sa ilog o tatahak ng gubat. Ito ay paghingi ng pahintulot sa mga engkanto at mga espiritu na nakatira doon, upang hindi ka nila saktan.

Alam kong maraming Pilipino ang naniniwala sa mga engkanto, ngunit mayroon din namang hindi naniniwala sa mga ito. Isa na ako dito.  Sa aking pananaw, ay mas mabuti kung sa mga buwaya at ahas ka  mag-ingat, kapag tumatawid ng ilog at gubat. Mabuti ring humingi ng pahintulot sa taong may-ari ng lupa kapag tatawid sa lugar na may nakapaskil na “No Trespassing”, lalo na’t may kasunod na babalang “Beware of the Dogs”.

2. Magsabi ng “Pwera usog” kapag bumabati sa mga sanggol o bata, o lawayan ang kanilang pusod, para hindi mo sila mausog.

Ang paniniwala sa usog ay unique sa ating mga Pilipino. Walang scientific o medical na batayan ang paniniwalang ito, kahit marami nang pagsasaliksik ang naisagawa tungkol dito. Para sa akin, mas makakasama pa ang paglalagay mo ng laway sa pusod ng sanggol kung hindi pa tuyo ang sugat: hindi usog, kundi rabies ang maari mong maibigay sa bata.

3. Ang maliit na burol ng langgam sa ilalim ng bahay ay isang palatandaan ng magandang suwerte.

Hindi ito totoo.  Sa katotohanan, ito ay maaring sanhi ng peste, lalo na kung ang mallit na burol ay pugad ng anay o iba pang nakakapinsalang insekto. Kaya tumawag ka na ng exterminator. (Hindi Terminator, exterminator!)

4. Huwag sumipol sa gabi; ito ay pag-iimbita ng masamang espiritu.

Hindi ako naniniwala dito.  Ang masama para sa akin ay sipulan ang isang babae, lalo na kung kasama niya ang maton na boyfriend niya. Tiyak na bugbog ang abot mo. Huwag mo ring sipulan ang mga lasing na nag-iinuman sa kanto, kung gusto mo pang mabuhay.

5. Kapag nakagat mo ang iyong dila, ito ay tanda na may nakaalala sa iyo.

Hindi ako bilib dito. Ang mas maiging payo ay ang paalala, lalo na sa mga tsismoso at tsismosa, na kagatin ang iyong dila kapag ikaw ay natutuksong magsalita ng masama o manglait ng iyong kapwa. Ito ay tanda ng mabuting pakikipag-kapwa.

6. Iunan mo ang iyong libro sa iyong pagtulog upang ikaw ay maging matalino at palatandain.

Walang katotohan ito. Magkaka-stiff neck ka lang, lalo na kung makapal-kapal at hard-bound yung libro na iyong iuunan. Maari pang mabasa lang ng laway mo ang iyong libro.  Mas epektibo kung iyong babasahin at pag-aaralan ng mahusay ang iyong aklat. Ito ang magpapatalino sa iyo.

7. Huwag turo nang turo kapag ikaw ay nasa parang o nasa gubat, at baka ikaw ay ma-nuno (sa punso).

Hindi rin po ako naniniwal sa mga nuno sa punso.  Ang mas magandang payo para sa akin, lalo na sa mga misis: Huwag turo nang turo kapag kayo ay nag-wi-window shopping sa Mall, at baka ikaw ay iwan ng iyong mister dahil sa pagka-“Bilmoko” mo. Mas masaklap pa ito sa nanuno!

nuno sa punso (image from Wikipilipinas)

Ipagpaumanhin po ninyo sana ang aking kapangahasan. At kung magalit man sa akin ang mga engkanto at nuno sa punso, malakas ang aking loob, dahil alam kong wala naman sila dito sa Iowa. Kaya?

Suwail sa Pamahiin: Unang Banat

pamahiin
Ang ating lahi ay mayaman sa mga pamahiin at mga kasabihan ng matatanda. Kalimitan ito ang humuhubog sa ating paniniwala, tradisyon at kultura. Ngunit marami sa mga pamahiing ito ay walang katotohanan (mawalang galang na lang po sa ating matatanda). At ipagpaumanhin ninyo ang aking kapangahasan sa pagsuway sa mga ito. Ang mga sumusunod ay  ilan sa aking nakalakihan:

1. Kapag kayo’y kumakain, at may nahulog na kutsara, kayo’y magkakabisita ng babae. Kapag tinidor ang nahulog, ang magiging bisita ay lalaki.

Ang katotohanan: kapag lagi kang nakakahulog ng kubyertos, siguro’y pasmado lang ang iyong mga kamay. Kaya mag-kamay ka na lang sa pag-kain para walang bisita. Kapag sandok ang nahulog? Ang magiging bisita ay matakaw na babae!

2. Kung gusto mong umalis kaagad ang mga bisitang hindi kanais-nais sa iyong bahay, patago kang magsabog ng asin sa palibot ng iyong bahay.

Hindi ito epektibo. Mas epektibo kung bubuhusan mo ng asin ang pagkain ng iyong bisita, o mas epektibo pa kung mukha nila ang sasabuyan mo ng asin.

3. Huwag matutulog ng basa ang buhok, at baka ikaw ay mabulag o mabaliw.

Walang scientific at medical na dahilan sa likod nito. Ang masamang mangyayari lang ay mababasa ang iyong unan, at hindi mo malalaman kung nabasa ang iyong unan ng iyong basang buhok o ng iyong tumulong laway.

4. Kapag kumakati ang iyong kamay, ikaw ay magkakapera.

Hindi ito totoo. Kapag nangangati ang iyong kamay, marahil ang iyong kamay ay may eksema o kurikong. Ang mga makakating kamay lang na nagkakapera ay mga mandurukot, pero dahil din dito kaya sila napuputulan ng kamay!

5. Huwag magwawalis ng sahig sa gabi, dahil lalabas ang lahat ng suwerte.

Totoo lamang ito kung ang nakakalat sa inyong sahig ay pera at mga alahas.

6. Huwag maliligo sa unang Biyernes ng buwan, o sa araw ng Biyernes Santo, o sa piyesta ni San Lazaro, o sa ika-labingtatlong araw ng buwan, o kapag ikaw ay gutom, o pagkatapos kumain, o kapag ikaw ay pagod, o pagkatapos magsimba, o kapag may bahag-hari, o kapag bilog ang buwan (at iba’t iba pang dahilan).

Hindi rin ito totoo. Dahil kung iyong susundin lahat ng ito, hindi ka na maliligo at lalo kang mamalasin dahil sa sama ng iyong putok!

7. Tumalon kapag sumapit ang Bagong Taon o Pasko ng Pagkabuhay, para ikaw ay tumangkad.

Walang katotohanan ito. Marami akong kilalang tao na talon ng talon kapag hating gabi ng bagong taon, pero pandak pa rin sila hanggang ngayon. Kaya itulog mo na lang at baka sakali pang lumaki ka.